نوای بی نان

تراژدی قورباغه‌ای

navayebinan — Wed, 02 Dec 2009 16:01:18 GMT

منوچهر احترامی برای «خیلی‌ها» از کودکی تا امروز دوست داشتنی است. من هم یکی از آن «خیلی‌ها» هستم که در کودکی با خواندن «حسنی نگو یه دسته گل» او خوشحال می‌شدم و امروز هم از جمع‌آوری کتاب «طنز در ادبیات تعزیه» او عصبانی هستم. کتابی که سال‌ها پیش قرار به انتشار آن بود، ولی با یک سال تاخیر و بدقولی بالاخره منتشر شد، ولی هرگز توزیع نشد و حالا نمی‌دانیم خمیر شده یا هنوز در انبارهای حوزه هنری خاک می‌خورند. این مقدمه‌ای بود تا بگویم که دیروز ایمیلی از دوستی به دستم رسید که چنین عنوانی داشت: «تراژدی قورباغه‌ای» داستان کوتاهی از منوچهر احترامی. خواندم قشنگ بود، شما هم بخوانید.

تراژدی قورباغه‌ای

داستان کوتاهی از منوچهر احترامی

مارها قورباغه‌ها را مي‌خوردند و قورباغه‌ها غمگين بودند. قورباغه‌ها به لك‌لك ها شكايت كردند. لك‌لك ها مارها را خوردند و قورباغه‌ها شادمان شدند. لك‌لك‌ها گرسنه ماندند و شروع كردند به خوردن قورباغه‌‌ها. قورباغه‌ها دچار اختلاف ديدگاه شدند. عده‌اي از آن‌ها با لك‌لك‌ها كنار آمدند و عده‌اي ديگر خواهان باز گشت مارها شدند. مارها بازگشتند و هم‌پاي لك‌لك‌ها شروع به خوردن قورباغه‌ها كردند. حالا ديگر قورباغه‌ها متقاعد شده‌اند كه براي خورده شدن به دنيا مي‌آيند. تنها يك مشكل براي آنها حل نشده باقي مانده است، اين‌ که نمي‌دانند توسط دوستانشان خورده مي‌شوند يا دشمنانشان!

خواندن مهمانان ناخوانده

navayebinan — Sat, 21 Nov 2009 09:03:18 GMT

آنچه می‌خوانید نقدی بر کتاب «تئاترکراسی در عصر مشروطه» نوشته کامران سپهران است که چندی پیش انتشارات نیلوفر منتشر کرد. البته جز این نقد، میزگردی در نقد و بررسی این کتاب، برای ماهنامه «خردنامه» برگزار کردیم که در آن صالح نجفی، ارسلان ریحان زاده و کامران سپهران و من درباره این کتاب حرف زده ایم. متن این گفت و گوی جمعی در شماره ماه آینده خردنامه منتشر می‌شود. نقد این کتاب در روزنامه اعتماد هم چاپ شده٬ اما نقدی که حالا در سایت رخداد هست٬ یک خطای آن با توضیح نویسنده کتاب تصحیح شده و افزودنی هایی هم دارد. پس بهتر است از خواندن آن چه در اعتماد منتشر شده صرف نظر کنید و متن ویراست شده و کامل تر را در آن سایت و یا در ادامه مطلب بخوانید.

حمال مصیبت برای مراسم تدفین

navayebinan — Tue, 17 Nov 2009 09:48:18 GMT

این اثر به بیان تادئوش کانتور، «وسیلۀ نقلیه‌ای برای مراسم تدفین» است که او سال 1980 برای نمایش «ویلوپوله، ویلوپوله» ساخت.

به نظرم چرخ، که گفته‌اند مهمترین اختراع بشر است، این جا برای حمل مصیبت زندگی انسان به بهترین شکل ممکن به کار آمده. البته منظورم از نوشتن این جمله تفسیر اثر کانتور نیست، بلکه صرفا تلاشی‌ست برای دور شدن از «صلیب»٬ «مسیح» و ندیدن این دوِ٬ و تلاشی برای این که به محض دیدن صلیب نگویم: «با این کارِ کانتور٬ دیگر نیازی به مسیح نیست که صلیب را تا جلجتا به دوش کشد». چرخ، این مهمترین اختراع بشر، صلیب را برای او تا بالای جلجتا خواهد برد. انگار کسی زیر گوش مسیح گفته: «نگران نباش مسیح! صلیب خودش خواهد رفت».

اما کاش من هم می‌توانستم با مهمترین اختراعات بشر٬ برای مصیبت‌هایم ٬ که دست بر قضا مثل مصیبت مسیح رهائی‌بخش هم نیستند، وسیله نقلیه‌ای دست و پا کنم. آن گاه، دست در جیب می کردم و سوت‌ می زدم و به لحظه عروج فکر می کردم... جان شما لحظه عروج خیلی حال می‌ده...

کابوس کودکان تب‌دار؛ درباره نقاشی‌های مارک رایدن

navayebinan — Tue, 10 Nov 2009 09:34:18 GMT

دو، یا شاید سه سال پیش، یادداشت کوتاهی برای سایت دوستِ عزیزم «صالح تسبیحی»، درباره نقاشی‌های «مارک رایدن» نوشتم. من از دیدن نقاشی‌های رایدن که اتفاقی در اینترنت پیدا کرده بودم، میخکوب و متعجب شدم؛ به نظرم این نقاشی‌ها بسیار هولناک آمد. هفته پیش صالح این یادداشت را پیدا کرد و بالاخره بعد از دو سه سال روی سایت گذاشت، البته دستش درد نکنه.

سرودی که به وقت خوردن کیک و نوشابه می شنیدیم

navayebinan — Tue, 27 Oct 2009 10:21:18 GMT

کاریکاتوری از بهمن رضائی؛ حدود سال ۱۳۵۹

هیچ یک از ما سرود «آمریکا٬ آمریکا٬ ننگ به نیرنگ تو» را که دوران دبستان هر صبح از بلندگوهای مدرسه پخش می‌شد٬ از یاد نخواهیم برد. این سرود انقلابی که «اسفندیار قره باغی» خوانده و به روایتِ برخی قدیمی‌ها، سرایندۀ آن «هوشنگ ابتهاج» است٬ کودکی و نوجوانی ما هم سن و سال‌های انقلاب را درون خود دارد٬ اگر امروز آن را با همان کیفیت بد گذشته ها گوش کنیم، بی‌اختیار باید چند دقیقه به احترام راستی و صداقت هر آن چه که به قول پیرمردها «قدیمی اش خوب است»٬ سکوت کنیم٬ یا دست کم حرف نزنیم تا یاد تلویزیون‌های سیاه و سفید کوچک، سریال «محله برو بیا»، چیپسِ استقلال، کیکِ یام یام، پفک نمکی و بیسکوئیت‌های مینو و ترکیب عجیبِ «کیک و نوشابه» باشیم!

امروز هضم کیک و نوشابه‌ای که آن روزگار هر روز بعد از مدرسه می‌خوردم سخت است. گاهی به دوستانم می‌گویم، آیا هنوز هم «می‌تونید کیک نوشابه بخورید؟!»، کمتر کسی به پرسشم با اشتیاق و اشتها بله گفته. از آخرین کیک و نوشابه‌ای که خوردم، سال‌های سال می‌گذرد و امروز این ترکیب جائی در میان سلایق شکمی‌ام ندارد. می دانم نباید پشیمان بود٬ از خوردن هیچ «کیک و نوشابه» ای نباید شرم داشت. چیزی که در گذشته خوردم حالا هم اگر میل دارم باید بخورم٬ و می خورم. هضم چیزهائی که قبلا می‌خوردیم، امروز سخت شده. اما بد نیست اگر سربزنگاه٬ هر از گاه یادی هم از «کیک نوشابه» کنیم . کنار دکانی بایستیم و دل سیر «کیک نوشابه» بخوریم.

این سرودِ «آمریکا٬ آمریکا٬ ننگ به نیرنگ تو» را به چند دلیل دوست دارم، چون هنوز همۀ آن کیک نوشابه‌هائی که خوردم، دوست دارم؛ همۀ آن «کیک نوشابه»ها و سرودها بخشی از تاریخ یک ملت است، من این سرود را دوست دارم چون از امریکا متنفرم؛ چون به وقتِ گوش سپردن به این سرود، گوئی با روحِ انقلاب و روحِ انقلابی‌ها، روحِ تاریخ و روحِ ایران ملاقات می‌کنم. ملاقات با روحِ ایرانی که به تعبیر فوکو، در سال‌های وقوع انقلاب اسلامی، روح یک جهان بی‌روح بود.

سرود اینجاست، شما هم می‌توانید دانلود کنید و ...

"کریگ" و سودای رهائی تئاتر از شر واقعیت

navayebinan — Sat, 24 Oct 2009 11:16:18 GMT

آن چه می‌خوانید ترجمه بخش کوچکی از کتاب «تئاتر قرن بیستم» است. هر یک از بخش‌های این کتاب که به یک چهرۀ مهم و ممتازِ تئاترِ قرن بیستم اختصاص دارد، حاویِ متنِ کوتاه، بریده‌ای از یک کتاب، متن سخنرانی و یا مانیفستی از آن چهرۀ مشهور است. به همین دلیل، کتابی را که «ریچارد درین» استاد دانشگاه یورک گردآوری کرده، بدل به مجموعۀ پرباری از قطعاتِ خواندنیِ تاریخِ تئاترِ قرن بیستم شده. حال بر آنم که هر هفته، و یا هر دو هفته، ترجمۀ بخشی از این کتاب را روی این قبرستان بگذارم تا شاید اگر کسی نامِ یکی از از این قدمایِ کلفت تاریخِ تئاتر را به موتورهایِ جست و جوی فارسی داد، این صفحه برایش مفید فایده شود. قطعۀ زیر متنی از "گوردِن کریگ"؛ سومین چهرۀ این کتابِ هشتاد و پنج چهره‌ای است. در"ادامه مطلب" مقدمۀ گردآورندۀ کتاب و متن کریگ آمده است.

جائی که (تئاتر) در پرانتز است

navayebinan — Tue, 20 Oct 2009 08:22:18 GMT

نمایش «ادیپ» که حمید پورآذری با سی و چهار بازیگر نوجوان در فرهنگسرای بهمن اجرا می کند، یکی از تئاترهای بسیار خوبی است که تا به حال دیده بودیم. به همین دلیل با دوستم حسین ذوقی گفت و گویی را با حمید برای روزنامه اعتماد آماده کردیم و مهدی میرمحمدی برای گفت و گوی ما لید نوشت من هم یادداشتی ضمیمه آن کردم. در ضمن اجرای آن ها تا ده آبان ادامه دارد، حتی اگر بالای شهر هم زندگی می کنید و راه فرهنگسرای بهمن برای شما دور است، تماشای اجرای این بچه ها را از دست ندهید چون واقعا ارزش دیدن دارد.

جائي كه مورچه‌هاي سبز رويا مي‌بينند

navayebinan — Tue, 29 Sep 2009 09:57:18 GMT

عنوان ديگر، و يا فرعي اين نوشته «آيا تئاتري‌ها مفلوك‌ترين قشر جامعه ما هستند؟» است. اين مقاله را در آغاز براي روزنامه اعتماد نوشتم؛ به اين خيال كه با حذف چند جمله منتشر خواهد شد؛ اما متاسفانه كل آن را حذف كردند و زحمت صفحه‌بندي آن ماند براي دوستانم. مي‌دانم كه نوشته‌ام براي وبلاگ بسيار بلند است. اين نوشته كمي درباره فيلم هرتزوك است، كمي درباره دو فيلم‌ ايراني جشنواره فيلم تورنتو از حنا مخملباف و گراناز موسوي كه نديده‌ايم، كمي درباره يك كتاب براي نوجوانان و برخي مسائل صنفي و شغلي و...

برونو شولتس؛ تحقير هر آنچه مي‌بينيم

navayebinan — Sun, 13 Sep 2009 13:07:18 GMT

چند روز پس از اين كه برونو شولتس نقاشي ديواري‌اش از گشتاپوي آلماني را تمام كرده بود، هنگامي كه با قرص ناني در دست به خانه باز مي‌گشت، با شليك گلوله‌ي يك افسر نازي كشته شد. بخت‌ياريِ شولتس، كه چند صباحي بيشتر از ديگر يهوديان لهستان زيست، تنها از خوش‌ ذوقي گشتاپوئي است كه طراحي‌ها و نقاشي‌هاي او را دوست داشت. اين نويسنده، گرافيست و منتقد ادبي، كه به قول تادئوش كانتور، كارگردان و نقاش لهستاني، نسلي از نويسندگان و هنرمندان لهستان مديون او هستند، با نگارش داستان‌هاي كوتاه و بلند و خود، و با تصويرسازي براي داستان‌هايش تاثير شگرفي بر ادبيات، نقاشي، گرافيك و تئاتر لهستان داشت. نمايش «كلاس مرده» كانتور كه از پاريس گرفته تا توكيو و نيويورك و تهران اجرا شد و تماشاگرانش رابه حيرت واداشت، بر اساس داستان «رساله‌اي در باب مانكن‌ها»‌ي او بود. استفان و تیموتی کی، كه «برادران كي» مشهورند نيز بر اساس داستانِ «خیابان کروکودیل‌ها»ي شولتز فيلم كوتاهي را در سال 1986 ساخته‌اند و قرار است كه بر اساس داستان ديگر او، «آسايشگاهي زير هشدار ساعت شني» فيلمي بلند بسازند.

اگر به چريدن در نوشته‌ها و گفت و گوهاي كانتور مشغول شويم، نام شولتس را بسيار مي‌بينيم، كانتور گاه و بي گاه از تاثير مدرنيسمِ شولتس بر هنرمندان و نويسندگان لهستاني مي‌گويد، او معتقد است: «کلِّ نسلِ ما زیر سایه‌ی شولتس رشد کرده‌اند، اما بسیاری او را فراموش کرده و یا فقط نیمی از ما او را به یاد داریم. تا اینکه دهه‌ی شصتی‌ها صرفاً در متن پژوهش‌هایشان نثر شولتس را کشف کردند. قرابت با شولتس و یا در واقع تداوم سنت شولتسی، تنها در دهه هفتاد برای ما واقعیت یافت. آن زمان، من در میان دیگران، قصدم درکِ‌ مفهوم «واقعیت خوارشده» بود، مقوله‌ای که در فرهنگ لهستانی، بوسیله شولتس خلق شده بود». مسئله «واقعیت خوارشده» در انديشه و آثار كانتور اهميت فراوان دارد، آنچه او در جدال با «واقعيت»، در برابرِ تصور رايج ما و باور ما به آنچه با چشم سر مي‌بينيم عَلَم مي‌كند و در تئاترهايش اعوجاج تصاوير را به رخ تماشاگرِ مي‌كشد، همين «واقعیت خوارشده» شولتسي است، به همين دليل است كه جهان «واقعي» كانتور تا اين حد كژ و مژ است. من هم از طريق كانتور با شولتس آشنا شدم و شبي از بي‌خوابي و چند روزي از بيكاري، داستانِ كوتاهي از او را ترجمه كردم.

آنچه مي‌خوانيد ترجمه‌ي فارسي داستان كوتاه «دائي كارول» از برونو شولتس (1892-1942) بر اساس ترجمه انگليسي «جان كارل داويس» است. طرحي هم كه در ادامه مطلب٬ در بالاي عنوان داستان هست، اتوپرتره اوست.

يادداشت‌هاي روزانه يك احمق!

navayebinan — Mon, 07 Sep 2009 13:07:06 GMT

دوست دارم بنويسم، اما نمي‌دانم دقيقا درباره چه چيز بايد نوشت، يا مي‌توان نوشت. به نظرم وقتي كسي تصميم به نوشتن مي‌گيرد، قطعا به اين خيال است كه چيزي براي گفتن دارد. پس هر گفتني بايد شنونده‌اي هم داشته باشد. از آن جا كه هر نوشته‌اي خواننده مي‌خواهد، بي‌خواننده، نويسنده نويسنده نيست، "نوشتن براي سايه روي ديوار" اول كم‌لطفي به خود و دوم كم‌لطفي به سايه‌ي خود بر ديوار است. حال كه قرار است دنبال خواننده بگردم، از خودم مي‌گذرم و سعي مي‌كنم چيزي بنويسم كه بيشتر براي خواننده مفيد باشد تا براي خودم:

انتشارات سازمان اسناد ملي سال‌ها است كه روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه در سفر فرنگستان را منتشر كرده، با قيمتي بسيار ارزان، هر جلد از هزار و هشتصد تومان تا دوهزار تومان قيمت دارد. هر يك از اين‌ها به يكي از سفرهاي اين پادشاه احمق اختصاص دارد. اين كتاب شما را تا سرحد مرگ سرگرم كرده و مي‌خنداند. اين سه جلد مجموعه كامل سفرهاي ناصرالدين شاه به فرنگ نيست،‌ هنوز مجلد دوم و سوم، از سفر سوم او به فرنگ منتشر نشده. اما متاسفانه ديروز رفتم و ديدم كه اين سه جلد با 3000 نسخه تيراژ، از سال 77 تا به حال روي دست كتابفروشي سازمان اسناد باد كرده است! يعني ظرف اين ده سال و اندي كمتر از سه هزار نفر در كل مملكت از كيف خنديدن به اعمال ابلهانه ناصرالدين شاه بهره بردند، و اين يعني كه واقعا ملت شادي نيستيم. البته تقصير از خودشان است كه كتاب‌هاي خوب را مثل آدم در كتابفروشي‌هاي سطح شهر پخش نمي‌كنند. به نظرم اگر پولي در بساط داريد، در حد 1800 تومان، برويد و اين مجموعه طنز را بخوانيد و حسابي بخنديد. كتابفروشي سازمان اسناد در جاي پرتي است. از هفت تير كه مي‌آييد نرسيده به ميدان ولي‌عصر كوچه به‌آفرين. البته زياد هم نخنديد چون به قول برشت: «آن كه مي‌خندد هنوز خبر فاجعه را نشنيده است».